Činjenice o Atini - 100 zanimljivih činjenica o glavnom gradu Grčke

Atina je jedno od mesta rođenja zapadne civilizacije kakvu je poznajemo. Ali za šta je još poznata Atina? Saznajte uz ove fascinantne i zabavne činjenice o Atini, starom i modernom glavnom gradu Grčke!

Opšte činjenice o Atini:

Atina je glavni grad i najveći grad Grčke.
Atina se nalazi na Atičkom poluostrvu, koje se proteže ka jugoistoku prema Egejskom moru.
Grad se nalazi u Atičkom basenu, koji je omeđen sa četiri velike planine: Planina Egaleo, Planina Parnita, Planina Pentelikos i Planina Himetos.
Vremenske prilike u Atini su poznate po teškoćama u predviđanju i znatnim varijacijama unutar grada, zbog složenog pejzaža koji obuhvata niz brda.
Grad se nalazi na istoj geografskoj širini kao San Francisko, SAD.
Antipodalno mu je mesto Mataura na Francuskoj Polineziji.
Sam grad Atina ima 665.000 stanovnika, otprilike dvostruko više nego Solun (drugi najveći grad zemlje) i četiri puta više od Patre (treći najveći grad zemlje).
Veće atinsko metropolitansko područje ima 3,7 miliona stanovnika, što ga čini devetim najvećim gradom u Evropskoj uniji, između Rima i Napulja (oba u Italiji).
Atina je po veličini slična Durbanu u Južnoj Africi.

Najviša ikada zabeležena temperatura u Atini iznosila je 48°C, 1977. godine. To je tada bila najviša temperatura ikada zabeležena u Evropi (današnji evropski rekord drži Sicilija).
Najniža ikada zabeležena temperatura u Atini iznosila je -17.1°C, 1938. godine.
Grad Atina je dobio ime po starom pregrčkom jeziku, a boginja Atena je najverovatnije pozajmila ime od grada.
Zvanična skraćenica za Atinu i kod Atinskog međunarodnog aerodroma je ATH.
Neki uobičajeni nadimci za Atinu su „Sjajni Grad“, „Bedem Helade“, „Grad Ljubičaste Krune“ i „Grad Svetlog Sjaja Sunca“.
Stanovnici Atine se nazivaju Atinjani.
Atina se smatra mestom rođenja demokratije. Sam izraz potiče od grčkih reči „demos“ – narod, i „Kratos“ – moć, ili država.
Zastava Atine, usvojena 1995. godine, je plava sa unutrašnjim zlatnim obrubom i spoljašnjim crvenim obrubom. Na sredini se nalazi beli krst sa plavim diskom i širok beli obrub sa granama zlatnog maslinovog drveta, sa glavom Atene u centru.
Atina ima oko 18 gradova pobratima, uključujući Los Anđeles (SAD), Montreal (Kanada), Peking (Kina), Buenos Ajres (Argentina) i Seul (Južna Koreja).
U Sjedinjenim Američkim Državama postoji 34 gradova, opština ili okruga nazvanih po Atini.

Zanimljive činjenice o mestima u Atini:

Najpoznatije mesto u Atini je Akropolj. To je drevna citadela grada smeštena na stenovitom uzvišenju koje gleda na grad. Reč Akropolj potiče od grčke reči ἄκρον, što znači „najviša tačka“. To je UNESCO-ova Svetska baština.
Najpoznatija građevina na Akropolju je Partenon. Sagrađen je u 5. veku pre nove ere u čast boginje Atene i predstavlja trajni simbol zapadne civilizacije.
Elginovi mermeri, kolekcija skulptura sa Partenona, je u ranim 1800-ima uklonio i odneo Tomas Brus, 7. grof od Elgina, i danas se nalaze u Britanskom muzeju u Londonu. Uprkos međunarodnom pritisku, Britanci ne planiraju da ih vrate.

Ostaci drugih građevina na Akropolju uključuju Propileje, Hram Atine Nike, Erehtejon, Teatar Dionizija i, sa strane Akropolja, Odeon Heroda Atičkog.
Zagađenje vazduha, za koje je Atina dobro poznata, prouzrokovalo je ozbiljnu degradaciju Erehteja i drugih antičkih ruševina u gradu.
Muzej Akropolja izgrađen je isključivo da prikaže artefakte sa Akropolja. Smatra se jednim od najvažnijih muzeja na svetu.
Nacionalni arheološki muzej je najveći i najstariji muzej u zemlji, osnovan 1829. godine. Drugi muzej, Benaki muzej, koji ima nekoliko različitih lokacija, sadrži više od 100.000 grčkih artefakata.
Ostaci drugih poznatih antičkih grčkih i rimskih građevina u Atini, pored Akropolja, uključuju ruševine Stare Agore (uključujući Stoju Attalosa) i Rimske Agore, Hram Zevsa Olimpijskog (koji je u svoje vreme bio veći od Partenona), Hram Hefesta, Staro Groblje Kerameikos, Hadrijanova kapija i Filopapova bista.
Osmougaona Kula Vetrova u Rimskoj Agori u Atini se smatra prvom meteorološkom stanicom na svetu. Datira iz 50. p.n.e. ili čak ranije.
Kada je stambeni blok izgrađen na vrhu Stare Agore srušen zbog iskopavanja, Crkva svetih apostola, koja datira iz 10. veka, bila je jedina zgrada koja je spašena.
Panatenski stadion, koji se nalazi iznad starog stadiona, bio je mesto prvih modernih Olimpijskih igara 1896. godine. To je jedini stadion na svetu koji je u potpunosti izgrađen od mermera.
Olimpijski stadion u Atini izgrađen je 1982. godine i bio je domaćin Olimpijskih igara 2004. godine u Atini. Lokalno se naziva Spiros Luis po prvom olimpijskom pobedniku u maratonu 1896. godine.
Atina ima više pozornica nego bilo koji drugi glavni grad na svetu. Do sada je pronađeno 148 pozornica.
Na Trgu Sintagma, ispred Starog Kraljevskog dvorca (gde se sastaje Grčki parlament) i Groba nepoznatog vojnika, ceremonija promene straže se odvija svaki sat.
Hotel Grande Bretagne je jedan od najstarijih luksuznih hotela sa bogatom tradicijom na svetu. Prima goste od 1874. godine i ponekad se naziva „Drugim Partenonom“ Atine.
Tokom izgradnje atinske parne železnice (1869. godine), koja je kasnije postala atinska metro linija, otkriveno je mnogo drevnih artefakata, tunela i zgrada. Neki od ovih artefakata su izloženi u stanicama kao što su Monastiraki i Sintagma.

U Atini nedostaje nebodera. To je uglavnom zbog toga što ne žele da zaklanjaju pogled na Partenon, grad je podložan zemljotresima, a građevinski radovi mogu biti teški jer kopanje u zemlji često otkriva arheološke ostatke.
Najviša zgrada u Atini je Atina Tower 1, koja ima 28 spratova i visoka je 103 m (338 ft).
Brdo Likaivetos je najviša tačka u Atini, na 277 m (909 ft) nadmorske visine.
Neki od najmodernijih kvartova u Atini su Plaka, Sintagma, Anafiotika, Monastiraki, Akropolj i Thissio.
Na stepeništu ulice Mnisikleous nalazi se nekoliko restorana sa terasama i stolovima direktno na stepenicama.
Urbanistička ekspanzija Atine proteže se sve do Saronskog zaliva, odakle trajekti polaze iz Pireja ka mnogim grčkim ostrvima, uključujući Krit, Santorini i mnoga druga.

Atinska ekonomija i društvene činjenice:

Atina se smatra kolevkom zapadne civilizacije, filozofije, demokratije i klasičnih umetnosti.
Atina je jedan od retkih gradova na svetu koji je iskusio sve vrste vlasti, uključujući monarhiju, demokratiju, socijalizam, kapitalizam i komunizam.
Atina je prvi glavni grad u Evropi koji je dobio titulu „evropske prestonice kulture“, 1985. godine. 2022. godine je to bio Novi Sad.
U Atini se nalazi oko 7 univerziteta, uključujući 3 privatna univerziteta, 2 javna univerziteta, i 2 visoke škole.
Najveći je Nacionalni i Kapodistrijski univerzitet u Atini, koji je jedan od najvećih u Evropi prema broju upisanih studenata.
Prema nedavnim podacima, statistički gledano, Atina je sigurnija od Rima, Pariza, Dublina, Brisela i Hamburga, koje se sve smatraju gradovima sa niskom stopom kriminala i sigurnim za turiste.
Nakon globalne finansijske krize (2007-2008), grčka vlada je doživela sopstvenu veliku krizu duga. Kriza je dovela do značajnog gubitka prihoda i imovine, masivno uzimanje kredita, humanitarne krize, protesta i stotine hiljada obrazovanih Grka je napustilo zemlju.
Populacija Atine i Grčke se smanjuje od početka krize, a očekuje se da će se ovaj trend nastaviti.
Prema podacima iz 2019. godine, 3.4% ljudi u Atini živi ispod linije siromaštva.

Danas Atina čini skoro polovinu bruto domaćeg proizvoda zemlje. Njen bruto domaći proizvod je sličan bruto domaćem proizvodu Bridgeporta u Konetikatu ili Xiamena u Kini.
Atinski međunarodni aerodrom je u 2019. godini opslužio 25.573.993 putnika. U 2021. godini taj broj je bio 12.3 miliona, čineći ga 15. najprometnijim aerodromom u Evropi.
Najpopularniji tržni centri u Atini su The Mall of Athens, Athens Metro Mall i Athenian Capitol.
Atina se smatra gradom prijateljskim prema LGBT populaciji, sa velikim Paradom ponosa koja se održava od 2005. godine, a glavna gej četvrt je Gazi.
Filmovi delimično ili u potpunosti smešteni u Atinu uključuju Scoob!, Beckett, Dogtooth, Jason Bourne, Rise i Hitman’s Wife’s Bodyguard.
U epizodi 6 devete sezone emisije Amazing Race, jedan tim je morao brzo trčati sa Akropolja do lokalnog restorana kako bi razbili neke tanjire.

Sportske činjenice o Atini:

Antičke Olimpijske igre nisu se održavale u Atini, već u Olimpiji na Peloponezu, velikom poluostrvu na zapadu Atine.
Antičke Olimpijske igre su okupljale rivale iz različitih grčkih gradova-država koji su se takmičili u Svetištu Zevsa.
Sportovi na antičkim Olimpijskim igrama uključivali su trčanje, skakanje, bacanje diska i koplja, rvanje, pentatlon (kombinacija prethodna 5 sportova), boks, pankration (druga borilačka veština) i trke konja i dvokolica.
Svi ratovi/sukobi su se privremeno prekidali tokom antičkih Olimpijskih igara. Igre su smatrane svetim i uključivale su ritualna žrtvovanja.
Postojalo je nekoliko događaja širom Evrope i Engleske u 19. veku pod imenom „Olimpijada“, uključujući Olimpijske igre u Atini 1859. godine.
Panatenski stadion, koji datira iz 6. veka pre nove ere, iskopan je i obnovljen 1869. godine kako bi bio domaćin budućih Olimpijskih igara, uključujući one 1870. i 1875. godine.
Nakon osnivanja Međunarodnog olimpijskog komiteta u Parizu 1894. godine, Atina je izabrana da bude domaćin prvih zvaničnih Modernih olimpijskih igara 1896. godine.
Do sada je Atina bila domaćin Olimpijskih igara još jednom, 2004. godine.
Najpopularniji sport u Atini danas je fudbal.
Dva glavna fudbalska kluba u Atini su Panatinaikos i Olimpijakos.
Košarkaš Milvoki Baks-a (iz savezne države Viskonsin) Giannis Antetokunmpo je grčko-nigerijskog porekla i rođen je u Atini. Nadimak mu je „Grčki čudak“(greek freak) zbog svojih izvanrednih veština, i jedan je od najnagrađivanijih igrača u istoriji NBA.
Stefanos Cicipas i Marija Sakari su dvoje vrlo visoko rangiranih tenisera iz Atine.

Poznate ličnosti iz Atine:

Neki poznati antički Atinjani uključuju Sofokla, Platona, Sokrata, Solona, Izokrata, Hipokrata i Perikla.
Glumci Aris Servetalis, Majkl Antonakos i Jorgo Vojagis rođeni su u Atini.
Glumice Aleksandra Ordolis, Suzi Simpson, Zeta Makripulija i Daniela Amavija rođene su u Atini.
Pevači Demy, Eli Kokkinu, Savina Janatuu i Aris Makris rođeni su u Atini.
Tomi Li, bubnjar heavy metal benda Mötley Crüe (formiranog u Los Anđelesu), rođen je u Atini. Njegov otac je bio u američkoj vojsci, a majka Grkinja. Njegova sestra, koja je takođe bubnjarka, nosi ime „Atena“.
Spisateljice Margarita Karapanu, Amanda Mihalopulu i Margarita Liberaki takođe su bile iz Atine.
Ariana Huffington, suosnivačica Huffington Posta i autorka 15 knjiga, takođe je rođena u Atini. Njeno ime se našlo na listi 100 najuticajnijih ljudi po izboru magazina Time.
Pesnikinje Jenny Mastoraki, Miltos Sachtouris i Katerina Anghelaki-Rooke takođe su bili iz Atine.

Činjenice o atinskoj hrani:

U antičkoj Atini, popularna hrana uključivala je hleb, sir, smokve, masline, mahunarke i grožđe, i naravno vino. Tada je meso retko bilo deo jelovnika.
Neka od najpoznatijih grčkih jela koja se mogu naći svuda u Atini su suvlaki (poznat i kao kalamaki) i giros, horijatiki (grčka salata), musaka, dolmades, baklava i spanakopita.
Iako se „saganaki“ tradicionalno odnosi na nekoliko jela kuvanih u maloj tiganju, tradicija dodavanja plamena saganaki siru i uzvikanja „Opa!“ započela je u Grčkom kvartu u Čikagu, a ne u Grčkoj.
U Atini postoji samo oko desetak restorana brze hrane McDonald’s. Dosta češće prisutna je lokalna lanac Goody’s Burger House.
Atika, veliko poluostrvo gde se nalazi Atina, je najveći proizvođač vina u Grčkoj. Sa preko 4000 godina proizvodnje, to je jedna od najstarijih vinskih regija na svetu. Najčešća sorta grožđa je Savatiano i koristi se za proizvodnju Retsina vina.
Atina ima 9 restorana sa Michelin zvezdicama, pri čemu 8 ima 1 zvezdicu, a samo 1 ima dve zvezdice: Delta, smeštena unutar Kulturnog centra Fondacije Stavros Niarchos.

Činjenice o istoriji Atine:

Najstariji tragovi ljudskog naselja u atinskom basenu datiraju iz petog milenijuma pre nove ere.
Oko Akropolja, ostaci sežu unazad do četvrtog milenijuma pre nove ere.
Do 1400. godine Atina je postala centar Mikenske civilizacije, poslednje civilizacije bronzanog doba u tom području.
Oko 1300. pne. izgrađen je dvorac i druge strukture na Akropolju, sa gradom podignutim uz njegovu osnovu, na današnjoj Agori.
U 13. ili 12. veku pne, prema grčkoj mitologiji, kralj Menestheus vladao je Atinom i predvodio Grke u Trojanskom ratu.
Od 1100. do 900. pne, Atina je prošla kroz mračno doba.
Prve Olimpijske igre u istoriji održane su blizu Atine 776. pne. Igre su bile posvećene grčkim bogovima, a pobednici igara su nagrađivani grančicama palme. Igre su se nastavile oko 1.200 godina nakon toga.
594. pne, Solon je implementirao neke od prvih institucija demokratije dok se stanovništvo Atine brzo povećavalo.
Ogromni Hram Olimpijskog Zevsa je završen 529. pne.
Period od 510. do 323. pne se smatra klasičnom Grčkom, kada je Atina postigla nove visine u umetnosti, arhitekturi, filozofiji, pozorištu i demokratskim institucijama, uključujući sistem u kojem su građani mogli glasati za nove zakone.
480. pne, Persijanci su napali Grčku i spalili Partenon.
Izgradnja Hrama Atine (Partenon) počela je 447. pne i završena je 432. pne.
385. pne, Platon je osnovao Edukativnu akademiju (takođe nazvanu Platonska akademija ili jednostavno „Akademija“). Nalazi se izvan zidina Atine i smatra se prvom univerzitetom u zapadnoj civilizaciji.
323. pne, Aleksandar Veliki je umro, dovodeći do kraja Klasičnog perioda. Grad je prešao pod vlast Makedonaca i njegova moć je opala.
Oko 150. pne, izgrađena je Stoa od Attalosa, nakon što je Kralj Attalos II iz Pergamona (u današnjoj Turskoj) bio.
86. pne, Rimljani su opsedali i uništili Atinu, dovodeći je u svoje carstvo.
267. n. e, Heruli su napali i uništili Atinu i Partenon.
Atina je bila manja nakon toga, i ostala je centar učenja tokom 500 godina pod rimskom vlašću.
U 6. veku, pod Vizantincima, Partenon je pretvoren u crkvu.
Atina je kasnije preuzeta od strane slovenskih plemena, saracenskih gusara, Firentinaca, Venecijanaca, Otomana, Turaka i drugih u narednim vekovima.

Od 1801. do 1812. godine, Lord Elgin je uklonio Mermerne skulpture iz Partenona.
1834. godine, Atina je postala glavni grad Kraljevine Grčke.
Nacionalni i Kapodistrian Univerzitet u Atini osnovan je 1837. godine.
1869. godine, parne železnice počele su da saobraćaju u gradu. Postale su električne 1904. godine. Kasnije će postati Atinska metro.
1896. godine, prve moderne Letnje olimpijske igre održane su u Atini.
Kathimerini, vodeći list u zemlji, prvi put je objavljen 1919. godine.
Tokom Drugog svetskog rata, Atina je bila okupirana od strane Nemačke i pretrpela je glad.
Grad se brzo razvijao nakon što je Grčka primljena u EU 1981. godine.
Tokom 1980-ih, populacija Atine je dostigla vrhunac od oko 800.000 stanovnika, pre nego što se smanjila na trenutnih 640.000.
2001. godine, Novi međunarodni aerodrom u Atini je otvoren.
Atinski tramvaj je počeo da radi 2004. godine.
Letnje olimpijske igre i Paraolimpijske igre 2004. godine su domaćini Atine, i grad nije uspeo da dobije bid 1996. godine.
Ogroman Kulturni centar Fondacije Stavros Niarchos je završen u Atini 2016. godine, sa sadržajima koji uključuju Nacionalnu biblioteku Grčke, Grčku narodnu operu i Stavros Niarchos park. Američki predsednik Obama je tamo održao govor kada je posetio grad.
2019. godine, grad je odobrio plan za velike radove restauracije na Partenonu, koji i dalje traju.
U martu 2021. godine, britanski premijer Boris Johnson je odbio zahtev za vraćanje Elginovih mermera Atini.